پرورش گل بگونيا

پرورش : گل بگونيا
نوشته : مهندس منوچهر كارگر

بگونيا

BEGONIA

بگونيا Begonia جنسي ازگياهان خانواده بگونيا Begoniacees ميباشد كه بلندي آن در انواع مختلف به 20 تا 60 سانتيمتر مي رسد .
يكي از فراوان ترين گياهاني است كه به واسطه سهولت تكثير آن در هر خانه اي مي توان يافت.
برخي از انواع بگونيا Begonia داراي برگهاي ضخيم وكشيده و برخي ديگر داراي برگهاي كوچك و كوتاه ميباشند .


انواع بگونيا Begonia :

بگونيا Begonia ها را ميتوان به سه دسته مهم تقسيم كرد :
غده دار ، ريزوم دار و ريشه فيبري .

معمولا بگونياهاي غده دار، خزان كننده ميباشند ولي بگونياهاي ريزومي و ريشه فيبري هميشه سبز هستند .

اكثر گونه هاي بگونيا Begonia براي تزئين اطاق ، بالكن ، تراس ، راهرو و همچنين حاشيه باغچه ها بكار ميروند .

انواعي از اين گياهان را چنانچه در گلدانهاي بزرگ بكاريم به اندازة قد انسان رشد ميكند .

گلهاي بگونيا Begonia اكثرأ برنگهاي قرمز ، صورتي يا سفيد ديده ميشوند .

گرچه اين گياه را ميتوان براي چندين سال نگهداري كرد ، ليكن توصيه ميشود همه ساله از قلمه هاي جوان استفاده شود .

زيرا كه بگونيا Begonia مسن بيشتر از حد رشد مينمايد و در نتيجه تأمين غذاي كافي براي آن قدري مشكل ميشود .
كمي مواد غذايي باعث ريزش برگها ميشود.
نكته اي كه لازم به ياد آوري مي باشد اين است كه بهتر است انواع خزندة بگونيا Begonia يعني آنهائي را كه برگهاي كوتاه گسترده دارند از طريق قلمه زدن برگ تكثير شوند .
به اين ترتيب كه برگ و قسمتي از ساقه را جدا نموده و درمخلوطي از خاك نرم و پيت مرطوب قرارداده ، سپس روي آنرا با ورقه نايلوني شفاف پوشانده و درحرارت بين 18 ـ 22 درجه سانتيگراد قرارداد تا ريشه بوجود آيد .

مهمترين گونه هاي آن عبارتند از :
1 ـ بگونيا سوكوترا B. Socotrana :
اين گونه بومي جزيره سوكوتراSocotra است ،ازانواع بگونياي غده دار ميباشد.

ارتفاع و گسترشي در حدود 30 تا 40 سانتيمتر دارد .

داراي برگ هاي سبز نسبتأ روشن و مدور ميباشند كه درقسمت مياني كمي فرورفتگي دارد.

گل هاي آن بسيار زياد به رنگ صورتي ، نسبتأ درشت به عرض دو ونيم سانتي متركه دراواسط زمستان ظاهر مي شوند .
اين گونه بگونيا Begonia خود داراي تعدادي واريته ميباشد .

2ـ بگونيا توبرهيبريد B.X. tuberhybrida :
اين نام به طور كلي به گونه هاي غده داري كه در اثر دورگ گيري بوجود آمده اند اطلاق ميشود .

ارتفاع آن ها 30 ـ 60 سانتيمتر و گسترشي در حدود 30 ـ 40 سانتيمتر دارند .

ساقه آنها راست ، گوشتي با برگهاي سرنيزه اي و بزرگ بوده ، گل آنها مخصوصأ گل ماده پُرپَر و شبيه گل رُز به رنگ هاي سفيد ، زرد ، نارنجي و قرمز در تابستان و پائيز ظاهر ميشوند .

اين گياهان به عنوان گياهان آپارتماني و تزئين حاشيه باغچه مورد استفاده قرار ميگيرند.

از اين گونه نيز واريته هاي زيادي وجود دارد .

3 ـ بگونيا ماسونياناB. masoniana :
به انگليسيIron cross يعني صليب آهني ناميده ميشود .

اين گونه بومي جنوب شرقي آسيا (مالزي ) است .

ارتفاع آن به 30 سانتيمتر ميرسد .
اين گياه داراي ريزوم بوده و به ندرت به گل ميرود ولي آن را به خاطر برگهاي زيبايي كه دارد پرورش ميدهند .

برگهاي آن به رنگ سبز روشن با سطح مواج است و رگ برگهاي پنجه اي قهوه اي رنگ آن كه از قسمت مركزي به طرف لبه برگ انشعاب مي يابد حالت صليبي را در ذهن مجسم مي كند كه شايد اسم انگليسي داده شده به اين گياه به همين علت باشد .

4 ـ بگونيا ركس B. rex :
از انواع معروف بگونيا Begonia به خاطر برگهاي بزرگ و نقش دار زيبايش بايستي از بگونيا ركس Begonia.rex نام برد .
بگونيا ركس Begonia.rex بومي آسام هند است .

اين گياه داراي ريزوم گوشتي بوده و ارتفاع آن به حدود 30 سانتيمتر و گسترش آن در حدود 45 سانتيمترميرسد .

اين گونه را به خاطر برگ هاي زيبايش پرورش مي دهند.
برگ ها فلبي شكل ، به رنگ سبز تيره كه حالت چروكيده دارند و در نزديك لبه نقره اي رنگ مي باشند و گاهي رنگ هاي ديگري مانند قرمز ، كرم يا ارغواني در سطح برگ ديده ميشود .

گل ها معمولا ارغواني رنگ به قطر يك سانتيمتر كه در تابستان ظاهر ميشوند .

اين گل ها فاقد زيبايي هستند و بايد از گياه جدا گردند .

از اين گياه به عنوان آويزي نيز ميتوان استفاده كرد .

5 ـ بگونيا متاليكا B. metalica :
اين گونه بومي برزيل است .

ارتفاع آن به يك متر و گسترش آن در حدود 60 سانتيمتر ميرسد.
اين بگونيا Begonia داراي ريشه فيبري است .
شاخه هاي آن منشعب بوده برگ ها داراي رنگ سبز مسي با رگبرگهاي قرمز در سطح زيرين ميباشند.

گل ها سفيد به قطر 1/5 كه در اواخر تابستان ظاهر مي شوند و از گياهان آپارتماني محسوب مي گردند .

6 ـ بگونياي هميشه گل B. semperflorens :
اين جنس بومي برزيل است و داراي ريشه فيبري ميباشد است .

ارتفاع و گسترشي در حدود 15 ـ 25 سانتيمتر دارد .

ساقه آن گوشتي و منشعب ، برگها سبز براق يا ارغواني تيره رنگ است .

گل هاي قرمز ، صورتي يا سفيد آن كه 2 سانتيمتر قطر دارند از بهار تا پائيز ظاهر مي شوند .
اين گونه داراي واريته هاي مختلفي است كه از نظر اندازه و رنگ با هم اختلاف دارند و از آن ها بصورت گياه آپارتماني و هم چنين براي تزئين حاشيه باغچه استفاده ميكنند .

ضمنأ گونه ها و هيبريدهاي مختلفي از اين جنس را كه به عنوان گياه آويزي استفاده مي كنند عبارتند از :

1 ـ بگونيا آسه توسا B. acetosa :
اين گونه ريزوم دارد . برگ هاي آن بزرگ و نرم و سطح زير آن ها ارغواني است .

دمبرگ ها بلند و به گياه حالت بوته اي مي دهد .

2 ـ بگونيا فوليوسا B. foliosa :
داراي واريته اي است بنام بابيلون لك Babylon Lace كه برگ هاي آن شبيه برگ سرخس است .
شاخه هاي آن افتاده و گل ها برنگ صورتي و كوچك مي باشد .

3 ـ بگونيا هيبريد پندولا B. hybrida pendula :
گياهي است با شاخه هاي آويزان به طول 40 ـ 50 سانتيمتر با برگ هاي ناهموار و مثلثي شكل .

گل هاي آن به رنگ سرخ ، نارنجي ، قرمز و زرد مي باشد ، كه در تابستان ظاهر ميشود .

3 ـ بگونيا هيبريد B.X. silver jewel :
دورگهِ بسيار جالبي براي گلدان آويزي است .

برگ هاي آن سبز و نقره اي به صورت مخلوط و درهم مي باشد .

تعداد زيادي گونه هاي ديگر اين جنس كه به صورت گياه آپارتماني استفاده مي شوند.

يكي از متداولترين انواع بگونيا Begonia ، بگونيا ريگر B.Riger است كه تقريبأ در هر خانه اي ديده ميشود .

اين نوع بگونيا Begonia عمومأ در زمستان گل ميدهد ، ليكن در ساير فصول نيز چنانچه بخوبي مراقبت شود گل خواهد داد .

مناسب ترين درجه حرارت براي آن همان درجه حرارت معمولي اطاق است كه قدري متمايل به خنكي باشد .

بطور كلي در اين گياه علاوه بر تكثير به روش كاشتن بذر ، آن دسته از بگونياها كه داراي برگهاي بزرگ و زيبا و رنگارنگ هستند از طريق قلمه برگ و ساير انواع بگونيا ها از طريق قلمه ساقه تكثير مييابند .

مراقبتهاي لازم براي پرورش بگونيا :

1 ـ نور :
بگونيا ها معمولا سايه پسند ( سايه كاملا روشن ) هستند.
در آپارتمان ها آن را بايد در كنار پنجره هاي جنوبي آپارتمان قرار داد .
ولي در تابستان بايد اين پنجره ها داراي پرده باشد تا نور مستقيم خورشيد به گياه نتابد .

درهواي آزاد بهتر است درزيردرختان كه سايه آفتاب است كاشته شوند.

البته بعضي گونه هاي آن در آفتاب نيز به خوبي رشد ميكنند .

2 ـ حرارت :
اين گياهان در حرارت 10 تا 21 درجه سانتيگراد قادر به ادامه زندگي ميباشند ولي بهترين درجه حرارت براي آن ها 16 ـ 18 درجه سانتيگراد است.

3 ـ آبياري :
آبياري بگونيا Begonia در تابستان بايد به طور منظم و زياد صورت گيرد ، به طوري كه خاك هميشه مرطوب باشد ولي هرگز نبايد خاك را كاملا خيس كرد .

در بگونياي گلداني به محض خشك شدن قسمت سطحي خاك آبياري را بايد تجديد كرد .

در انواع غده اي پس از خاتمه گل و شروع زمان استراحت گياه ، آبياري را بايد به تدريج كم كرد به طوري كه هنگام زرد شدن برگ ها آبياري كاملا متوقف گردد و تا سال بعد آن را در گلدان كه خاك آن كاملا خشك شده است نگاهداري مي كنند ولي اگر گياه در هواي آزاد كاشته شده است غده را از خاك در آورده و در هواي آزاد قرار مي دهند تا كاملا خشك شود و سپس آن را در ماسه نگاهداري ميكنند .

4 ـ رطوبت هوا :
اين گياه به رطوبت هوا نيازمند است و در جايي كه رطوبت به اندازه كافي در هوا باشد (50 ـ 80 درصد) بخوبي رشد ميكنند .

ولي به هرحال از خيس كردن ساقه و برگ گياه بايد اجتناب كرد ، حد اكثر مي توان هر چند يك بار مقدار كمي آب ولرم روي آن پاشيد به طوري كه سطح برگ ها فقط كمي نمناك شود .

5 ـ اسيديته خاك :
خاك هاي اسيدي براي اين گياه مناسب است .

بنابراين بايد سعي كرد كه در خاك مواد آهكي نباشد و از دادن آب آهك دار به گياه بايد پرهيز كرد .

زيرا تركيبات آهكي براي بگونيا Begonia مناسب نمي باشد و موجب خشك شدن آنها ميگردد .

6 ـ كود :
از كودهاي مختلفي كه در بازارهاي ايران وجود دارد نظير ميكرو ، فولي فرتيل ، پوگون ، سندافلور و امثال آن ميتوان استفاده كرد ولي بهترين كود براي اين گياه مخلوطي از 100 گرم نيترات پتاسيم ، 100 گرم فسفات كلسيم و 200 گرم سولفات آمونيوم است كه به مقدار يك گرم در ليتر هر هفته يك بار از فروردين تا آبان ماه بايد به گياه داد .

7 ـ خاك :
بگونيا Begonia. به خاك نسبتأ سبك احتياج دارد .

براي گلدان معمولا از مخلوطي تورب ، خاك برگ نرم و ماسه به نسبت مساوي استفاده ميكنند و بهتر است هر ساله خاك گلدان را عوض كرد .

خاك باغچه بايد از جنس شني بوده و داراي كود پوسيده و خاك برگ كافي باشد .

تکثیر :
گونه هاي مختلف بگونيا Begonia را مي توان به يكي از روش هاي زير تكثير كرد :

1 ـ كشت بذر : تكثيرگياه دربعضي ازگونه ها نظير
بگونياي هميشه گل B. semperflorens و گونه هايي از بگونيا توپر هيبريد B. tuberhybride كه گل كم پَر دارند با كاشت بذر صورت ميگيرد.

بذر اين گياهان را در اواسط زمستان ( بهمن ماه ) در گلخانه ميكارند و چون بذرها بسيار ريز ميباشند بايد به طور سطحي كاشته شوند و به عبارت ديگر نبايد روي آن ها را با خاك پوشاند ، فقط كافي است پس از پاشيدن با يك تخته كاملا صاف فشار بدهند تا بذرها كاملا با سطح خاك تماس حاصل كند .

آبياري بايد با دقت صورت گيرد تا موجب جابجا شدن بذرها نشود و بهتر است آبپاشي با تلمبه گردپاش صورت گيرد .

سبز شدن بذرها در حدود 30 ـ 40 روز طول مي كشد .

وقتي نهال ها دو برگي شدند به فاصله يك سانتيمتر روي خزانه ديگر نشاء مي كنند و سپس يك ماه بعد يك بار ديگر به فاصله دو سانتي متر از يكديگر نشاء مي نمايند .

در اواخر فروردين آن ها را از خزانه خارج كرده و به محل اصلي (گلدان يا هواي آزاد ) منتقل مي نمايند .

اين گياهان معمولا در خرداد ماه گل مي دهند .

چنانچه به گلخانه دسترسي نباشد ميتوان كشت بذر را در بهار انجام داد و گلدان ها را در نقطه سايه روشن كه مستقيمأ در معرض تابش نور مستقيم خورشيد نباشد قرار داد .

2 ـ قلمه :
در بگونيا هاي غده دار ازدياد گياه توسط قلمه پاشنه دار به طول 8ـ 12 سانتيمتر در بهار در حرارت 18 ـ 21 درجه سانتيگراد صورت ميگيرد ، بدين ترتيب كه در بهمن ماه غده ها را در روي بستري از تورب مرطوب قرار ميدهند تا جوانه بزند .
وقتي جوانه ها به 8 ـ 12 سانتي متر رسيدند آن ها را با قسمتي از غده جدا كرده و محل بريدگي را با كمي خاكه ذغال مي پوشانند و آنگاه ميكارند .
در بگونيا ركس Begonia.rex، ميتوان همانگونه كه قبلا گفته شد از قلمه برگ براي ازدياد گياه استفاده كرد .
بايد توجه كرد كه آب زياد موجب پوسيدگي قطعات برگ ميشود .

قلمه زدن برگ :
تكثير از راه برگ به اين ترتيب است كه ابتداء برگ را باتيغ به قطعات يك در يك سانتيمتر مربع تقسيم نموده و سپس آنها را بر روي مخلوط خاك نرم و پيت مرطوب خوابانده و با پلاستيك شفاف ميپوشانيم.
برگها پس از چند هفته ريشه توليد ميكنند .
اين عمل را بهتر است در گلخانه انجام داد .
مناسب تر است بگونيا Begonia را در گلدان پلاستيكي قرار دهيم تا به مقدار كافي رطوبت در اختيار ريشه ها قرار گيرد .
نكته اي كه دربارة گلدانهاي پلاستيكي بايد مورد توجه قرار گيرد اينست كه از آب دادن زياد به گياه بايد خود داري كرد زيرا آب بيش از اندازه باعث پوسيدگي ريشه ها ميشود.

3 ـ تقسيم ريزوم :
در بگونياهاي ريزوم دار هنگام بهار ريزوم ها را به چند قسمت تقسيم ميكنند بطوري كه هر قسمت حد اقل بايد داراي يك جوانه و طولي برابر 5 سانتيمتر باشد .
ممكن است ريزوم ها را طوري تقسيم كرد كه هر قسمت چند جوانه داشته باشد در اين صورت گياهان جديد پرپشت تر و انبوه تر خواهند شد.
قلمه پاشنه دار يا قطعات ريزوم را درمخلوطي از تورب و ماسه در جعبه مي كارند به طوري كه نصف آن ازخاك بيرون باشد و آن را در حرارت 16 ـ 18 درجه سانتيگراد قرار ميدهند .
پس از 15 ـ 20 روز كه جوانه ها به اندازه كافي نمو كردند آن را به محل اصلي خود در زمين يا گلدان منتقل مينمايند .

***