انار زينتي

پرورش : انار زينتي
نوشته : مهندس منوچهر كارگر

انار زينتي

PUNICA

انار زينتي Punica granatum گونه از جنس انار معمولي يا پونيكاسه Punicaceae ميباشد ( لاروس كشاورزي اين درخت را از خانواده موردها Myrtaceae شناخته است ) .
درخت انار بصورت وحشي درجنگلهاي نقاط مختلف كشور وهم بصورت تربيت شده در نقاط مناسب وجود داشته و كشت ميشود .
اصل انار زينتي Punica granatum را از ايران ميدانند كه به نقاط ديگر انتقال يافته است .
اين خانواده شامل يك جنس پونيكا Punica است كه داراي دو گونه بشرح زير ميباشد .

الف ـ گونه پونيكا پروتوپونيكا Punica Protopunica :
كه اصل آن از جزيره سوكوترا Sokotra ( كشور اندونزي ) است .

ب ـ گونه پونيكا گراناتوم Punica granatum :
گونه انار معمولي ( وحشي و اهلي ) كه اصل آن از ايران است .

انار زينتي Punica granatum ، درختچه يا درخت كوچكي است كه داراي شاخه هاي بدون تيغ يا كمي تيغ دار هستند .
برگها آن ساده ، براق و بدون دندانه اند .
( برگهاي جوان و چند روزه آن حنايي رنگ و برگهاي كامل آن سبز خوشرنگ و آثاري از رنگ حنا در آنها جلب نظر ميكند )
گلها داراي كاسبرگهاي سفت پنج قسمتي است
(گلها آتشين رنگ هستند و طولاني بودن دوره گل و همچنين شكل و رنگ ميوه بر زيبائي اين درختچه مي افزايد ) و پنج گلبرگ قرمز تند و تعداد زيادي پرجم دارد .
تخمدان چسبيده و داراي چندين خانه است .
ميوه انار زينتي Punica granatum قسمت نسبتأ كروي را تشكيل ميدهد كه منتهي به قسمتها يا دندانه هاي كاسبرگ مي گردد كه از يك پوشش سفت قرمز رنگ پوشيده شده و داراي تعداد زيادي دانه سفت است كه قسمت روئي آنها قرمز رنگ ( به ندرت سفيد ) شفاف است كه شيرين و كمي ترش مزه بوده و قسمت خوراكي انار را تشكيل ميدهند .

گونه ها و جورها :

انواع مختلف انار زينتي Punica granatum:

الف ـ انار وحشي P. granatum :
اين گونه در كليه سواحل درياي شمال كشور بر روي شنهاي ساحلي و حتي در جنگلهاي جلگه اي ديده ميشود و نيز در نقاط استپي معتدل مانند غرب در لرستان ، كردستان ، بختياري ، فارس ، بلوچستان و در دامنه هاي جنوب البرز ، در دره هاي مشرق و غرب منجيل و در دره لوشان مخلوط با ساير درختان نيم خشك ديده ميشود .
برگهاي انار وحشي نيزه اي كشيده و تخم مرغي شكل صاف و براق به ابعاد (6 ـ 3) × (3 - 1) سانتيمتر و داراي رگبرگ مياني سفيد و نمايان است.
گلهايش درشت بقطر سه سانتيمتر ، كاسه آن استخواني با كاسبرگهاي نيزه اي نوك تيز و پتالوئيد ( شبه گلبرگ ) دائمي است .
در گلهاي ماده تخمدان تحتاني است. رنگ قهوه اي مايل به سرخ است.
دانه هاي آن نيز به رنگهاي ارغواني ، زرد ، و سرخ كم رنگ و يا سفيد ديده مي شود و طعمي ترش دارد .
قد آن از انار معمولي كوتاه ترميباشد و از حدود يك تا يك و نيم متر تجاوز نمي كند .
در مناطق گرم در باغچه كاشته ميشود اما در نواحي سرد و معتدل در گلدان نگهداري ميشود .
بيشتر اوقات سال ميتوان آنرا در هواي آزاد و برابر آفتاب قرار داده گهگاه به آن كود داد .
زمستانها به محلي سرد ( 2 ـ 6 درجه سانتيگراد ) و نور كافي احتياج دارد .
نياز گياه به آب در حد متوسط است بنابراين توصيه ميشود آنرا در گلدان خيلي بزرگ قرار ندهند تا ريشه بتواند آب اطراف خود را بدون خطر پوسيدگي جذب نمايد .
خاك مناسب براي انار زينتي مخلوطي از خاك معمولي باغچه ، خاك برگ و كود حيواني پوسيده به نسبت هاي مساوي است .

ب ـ انار پا كوتاه P. g. var. nana gracilissima :
اين درختچه خيلي كوچك است و بلندي آن به نيم متر مي رسد و مدت طولاني بگل مي نشيند و از اين جهت بسيار جالب است .

پ ـ انار پُرپَر P.g.var. pleniflora :
انار پُرپَر بواسطه درشت بودن گلها بسيار زيبا است و براي تزئين باغها كاشته ميشود . نام فارسي آن انار پُرپَر يا گل انار مي باشد .

ت ـ انار اهلي P.g. vqr. sativa :
اين واريته ( جور ) شامل انارهاي كاشته شده و اهلي است كه معمولا بي خار ميباشد و بواسطه رنگ و بزرگي ميوه ، درشتي ، رنگ و مزه دانه داراي فرمهاي متعددي است و در نقاطي از كشور كه داراي زمستان نسبتأ معتدل است كشت ميشود .

ث ـ نژادهاي زياد كشت شده اي وجود دارند .

آب و هوا و خاك مناسب :

بطوريكه توضيح داده شد درخت انار وحشي در كليه جنگلهاي ايران اعم از جنوب ، شمال ، غرب و مركز يافت مي شود و از لحاظ آب و هوا ، درخت انار را ميتوان در اغلب نقاط ايران كشت نمود .
البته بطوريكه توضيح داده شد در نقاطي از كشور بايد به كشت آن مبادرت شود كه داراي زمستان نسبتأ معتدل باشد .

موارد استفاده :

بطور كلي از انار اغلب بعنوان گياه طبي يا ميوه و گل يا درخت زينتي استفاده ميشود .
الف ـ در شمال ايران از دانه انار بنام ناردانه استفاده غذايي ميشود و ميوه انار اهلي مورد پسند اغلب ساكنين كشور ميباشد و آب انار مصرف زيادي دارد.
ب ـ از پوست انار در دباغي استفاده مي شود و در شمال كشور نيز اين پوست در دباغي مصرف دارد .
پ ـ از پوست تازه ريشه درخت انار ماده مخدر سمي نسبتأ شديدي بنام پلتيرينPelletierine بدست ميآيد كه در طب براي مبارزه با كرم تنيا Tenia تجويز مي شود .
ت ـ از ميوه انار مشروب غير الكلي تونيك بنام گرونادين Grenadine تهيه ميكنند .
ث ـ از پوست درخت انار براي تهيه كردن ماده اي بمنظور قرقره كردن دهان و گلو Gargarisme استفاده مي شود .
ج ـ نظربه اينكه اين ميوه تحمل حمل و نقل طولاني را دارد لذا تجارت بزرگي را تشكيل ميدهد.
چ ـ درختچه هاي انار براي حصار باغها بعنوان چپر و پرچين مورد استفاده ميباشند .
ح ـ مي گويند مرض وارداتي نيوكاسل مرغان در ايران بعلت خوردن دانه انار از بين رفته است .

تكثير:

زياد كردن انار زينتي Punica granatum به دو روش كاشتن دانه و يا قلمه زدن ساقه بدون برگ در بهار امكان پذير است .

***